السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)

482

البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)

اختلافى هم ديده شده شاذ و غير قابل اعتنا است چنان كه بعدا روشن خواهد گرديد . پيام اصلى آيه شريفه همهء آن چه گفته شد ، مستقيما از خود آيه شريفه استفاده مىشود زيرا اين آيه حكم كافر آماده به جنگ را با جملهء « ضرب الرّقاب » ، كشتن و گردن زدن قرار داده است و حكم برده گرفتن كافر را نيز كه پس از پايان جنگ و پيروزى كامل مسلمانان ، دستگير شده باشد ، با جمله « شدّ الوثاق » بيان كرده ، استرقاق و برده گرفتن را براى آنان معين نموده است و در صورت آزاد كردن نيز جمله « منّ و فدا » سربها و عوض گرفتن و يا بدون عوض ، آزاد كردن هر دو را تجويز نموده است . با اين توضيح معلوم مىگردد : منظور از « شدّ الوثاق » - كه موضوع دو حكم قبلى يعنى آزاد كردن با گرفتن سربها و بدون گرفتن سربها مىباشد - همان استرقاق و برده گرفتن است . زيرا « شد الوثاق » از استقلال انداختن دشمن را مىگويند و اين معنى هم با برده گرفتن كه در واقع ، گرفتن آزادى شخص است ، بسيار متناسب است و اگر « شد الوثاق » در آيه به معناى استرقاق نباشد بلكه يك معناى عمومى و كلىترى از آن منظور شود ، در اين صورت نيز با ادلهء ديگرى كه حكم برده گرفتن و استرقاق را جايز و مباح مىشمارند ، قيد مىخورد و بدين گونه ، حكم « فداء و من » به موضوع استرقاق ، اختصاص پيدا مىكند . با اين بيان ، احكام كافر آماده به جنگ و برده كافر از آيه شريفه كاملا استفاده مىشود . روايات معتبر نيز مؤيّد همان معناست ، زيرا اين احكام به همان صورت كه از آيه استفاده مىشود و در بعضى از روايات هم آمده است ، چنان كه « كلينى » و « شيخ طوسى » از طلحه بن زيد نقل مىكنند كه او مىگويد ، از امام صادق ( ع ) شنيدم كه مىفرمود : پدرم مىگفت : « جنگ با كفار دو حكم دارد : اگر جنگ هنوز ادامه دارد و كفار شكست نخورده و پراكنده نشده‌اند ، در اين حال هر اسيرى كه گرفته شود ، امام اختيار دارد كه گردنش را بزند و يا از دار بياويزد و يا دست و پاى او را از چپ و راست قطع كند ، بدون اين كه از تنش جدا سازد و به همان حالت رها كند تا در اثر خونريزى بميرد و اين گفتار خداست : إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَساداً أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيا وَ لَهُمْ فِي